Burdasın: Adlar ve Ad Tamlamaları
TWİTTER DA https://twitter.com/neredehayat.

vitamin-ilkokul

Adlar ve Ad Tamlamaları

 
ADLAR (İSİMLER)
  Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir.
A)Ad Soylu Sözcükler:
 
1)Ad (İsim)
2)Sıfat (Önad)
3)Zamir(Adıl)
4)Zarf (Belirteç)
5)Edat (İlgeç)
 
B)FİİLLER (Eylemler)
 
1)Adlar:Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir.Bir kelimeye  -mek, -mak  ya da  -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.
 
*Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…
  İsimleri:
A)Görev ve anlamlarına göre,
B)Varlıkların türüne göre,
C)Varlıkların sayısına göre,
D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.
 
      GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER
 
1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,…
2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,…
3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere  “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma” ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi” (isim-fiil) de denir.
*Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…
 
      VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER
 
1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
*Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,...
2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
*El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…
 
     VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER
 
1)Tekil  İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
*Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,…
 
2)Çoğul  İsimler:-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
*Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,…
 
3)Topluluk  İsimler:Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
*Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,…
       YAPI BAKIMINDAN İSİMLER
 
1)Basit İsimler:Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
*Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…
 
2)Türemiş  İsimler:İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
*Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…
 
3)Birleşik  İsimler:İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
*Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,…
          İSİM  TAMLAMALARI
 
1)Belirtili Ad Tamlaması:Tamlayanın  “-in” ilgi ekini tamlananın da “-i,si” 3.tekil kişi iyelik ekini aldığı tamlamalardır.
 
NOT:Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularını sorarız.
    Türkçe’nin  önemi,
    Yolun  sonu,
    Ali’nin amcası,
    Arabanın  boyası,
    Fırtınanın  gücü,
    Bizim  köyümüz.
 
2)Belirtisiz Ad  Tamlaması:Tamlayanı yalın halde bulunan,tamlananı 3.kişi iyelik ekini alan tamlamalardır.
*Sokak kapısı,
*Tarla kuşu,
*Çam ağacı,
*Okul müdürü,
*Hızlı koşanı (sıfat)
*Devlet memurları
 
NOT:Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana “-ne” sorusunu sorarız. “Nasıl,ne kadar,kaç,hangi” gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur.
 
3)Takısız Ad Tamlamaları:Tamlayan ve tamlananın tamlama ekleri almadan oluşturdukları ad tamlamasıdır.Bu tür tamlamalarda  tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır.
*Yünden çorap
*Çelik tencere
*Ahşap dolap
*Taş duvar
*Bakır tel
 
Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına “den” ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor.Oysa sıfat tamlamalarında bozulur.
 
*Sarı çorap (sıfat)
*İnci (gibi) diş
*Kömür göz
*Altın kalp
*Çelik bilek
Tamlayan,tamlananın neye benzediğini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananın arasına “gibi” edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına “gibi” edatını getiremeyiz.
NOT:Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz.
 
4)Zincirleme Ad Tamlamaları:Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya  zincirleme ad tamlaması denir.
                *Bahçe  kapısının  anahtarı
                    b.siz ad tam.          ad
                     zincirleme ad tam.
*Çevre yolunun  ağaçlandırma  çalışmaları
    b.siz ad  tam.         b.siz   ad tam.
             zincirleme ad tam.
 
Ad  Tamlamalarıyla  İlgili  özellikler:
 
1)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki “-in” yerine “-den” eki kullanılabilir.
*Aşağıdakilerden  hangisi   (Aşağıdakilerin  hangisi)
*Yolculardan  biri   (Yolcuların biri)
 
2)Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir.
*Tadı yok sensiz geçen günlerin.
 
3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir.
*Masanın ayağı:(Masanın kırık ayağı)
*Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu)
 
4)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir.
*Onun kızı (Tamlayan zamir)
*Çocukların bir çoğu (Tamlanan zamir)
*Onların bir çoğu (Tamlayan da tamlanan da zamir)
 
5)Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara “tamlayanı düşmüş ad tamlaması” denir.
*Olayı bize babası anlatmıştı. (Onun babası)
*Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz)
*Paran var mı?(Senin paran)
 
6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir.
*Evin kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak)
*Ahmet’in,Murat’ın ve Deniz’in velisi toplantıya katılmadı.(Tamlanan ortak)
                       ADLARDA KÜÇÜLTME
 
  Adlarda küçültme “cik ve ceğiz” ekleriyle sağlanır.
*Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
*Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)
 
   Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz” ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.
 
*Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
*Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)
 
NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
*Mehmetçik (Türk askeri)
*Gelincik (Çiçek ismi)
*Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)
 ÇOĞUL EKİNİN (-LER,-LAR)GÖREVLERİ VE EKLENDİĞİ SÖZCÜKLERE KATTIĞI ANLAMLAR:
  -Ler,-lar eki eklendiği sözcüğe her zaman çoğul anlamı katmaz;farklı anlam ilgileri de katabilir.
 
*Birazdan Zeynepler gelir.(Belirli bir aileyi belirtiyor)
 *Bu cami Karahanlılar döneminde kalma.(Sülale,soy anlamı katmış)
 *Müdür Beyler henüz gelmediler.(Saygı)
 *Hanımefendiler daha uyanmadılar. (Alay,küçümseme, sitem anlamı katmış)
 *On yaşlarında bir çocuktu.(Yaklaşık anlamı katmış)
 *Hasta ateşler içinde kıvranıyordu.(Abartma)
 *Anadalu’da Yunus’lar bitmez.(Özel ada benzerleri anlamı katmış)
 *Akşamları televizyon seyrederim.(Belgisiz sıfat yerine geçerek “her” anlamı katmış)




Bu sayfa hakkındaki yorumlar:
Yorumu gönderen: arzunavruz, 14.10.2012, 08:00 (UTC):
güzel işime yaradı



Bu sayfa hakkında yorum ekle:
İsmin:
Mesajınız:

Bugün 59672 ziyaretçi (104620 klik) kişi burdaydı!
Loading
 
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=